Essay Maand van de Geschiedenis 2023

Slechts zelden komen wetenschappelijke ontdekkingen tot stand door een eenmalige geniale ingeving. Veel vaker gaat het om hard werk, gelukte en mislukte experimenten, dwaalsporen en toeval. In Kruiden, kokkels en kippen geeft Louise O. Fresco twee schitterende voorbeelden. Georg Rumphius was een Duitse amateurbioloog in dienst van de VOC die ondanks een aardbeving, blindheid, een grote brand én het zinken van het schip met de exemplaren van zijn Kruidboek...

Waarom zijn popconcerten in voetbalstations politiek? Hoe kon Radio Kootwijk uitgroeien tot een koloniale klankkast op de Veluwe? Wat was de reden dat het publiek zich dikwijls misdroeg in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag? Dachten de Nederlandse autoriteiten in de roaring twenties daadwerkelijk dat jazz ‘danspsychoses’ onder de jeugd zou veroorzaken? En wat zeggen Kinderen voor Kinderen-liedjes over de Nederlandse samenleving in de jaren tachtig en negentig? Dit zijn slechts enkele v...

De Amsterdamse slagerszoon Johan Mezger (1838-1909) kende een onwaarschijnlijke loopbaan. Als gymnastiekleraar bedacht hij een nieuwe geneeswijze voor letsel bij zijn leerlingen: wrijving ofwel massage. Met zijn uitzonderlijke genezingen stootte deze medische pionier door naar de Europese top en behandelde koninginnen en keizerinnen, onder wie Sisi. Hij wist hen met massages, voor het eerst op het naakte lichaam, en tegelijk als psycholoog, gynaecoloog en seksuoloog te helpen in Amsterdam, Wi...

Zoals Stefan Zweig eens zei was het hele Europese continent tijdens de Eerste Wereldoorlog volgepompt met haat. Tijdens de oorlog hielden hij en prominente auteurs als Romain Rolland en Frederik van Eeden over de grenzen heen contact, om met de kracht van hun woord een tegenwicht te bieden. In dit panoramische verhaal over de strijd tegen de allesbeheersende oorlogspropaganda horen we verder de stemmen van Heinrich en Thomas Mann, Roger Martin du Gard, Marcel Proust, Ernst Toller, Joseph Roth...

Moord, suïcides, roofovervallen, gijzelingen, dodelijke ongelukken, vrouwenhandel – de politie maakt het allemaal van dichtbij mee. In Die ene melding vertellen politiemensen over het aangrijpende, ontroerende, soms grappige of juist gruwelijke incident dat hun altijd is bijgebleven.

Misdaadjournalist Wil Thijssen tekent hun belevenissen op, zoals het schrijnende verhaal van de agent die een woning doorzoekt na een gezinsmoord, van de ME’er die geen filter op haar gasmasker heeft als ze ...

De Europese integratie nam een vlucht met de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) in 1950. Maar waarom gebeurde dat juist toen? En waarom op die manier? Om deze vragen te beantwoorden gaat Mathieu Segers terug in de tijd, op zoek naar een fenomeen dat toen nog een idee uit de toekomst was. Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog ontsprong uit de dreiging van een groot naderend onheil een ideeënstroom, die na een meanderend begin steeds wilder werd en uiteinde...

Sinds de industriële revolutie werd veel vooruitgang geboekt – denk aan welvaart en geneeskunde. Er zijn redenen om te geloven dat die trend zich door AI zal voortzetten. Toch veroorzaakt AI ook problemen als discriminatie en desinformatie. Minder bekend is dat AI talloze giftige moleculen kan produceren, dat het erg dodelijke virussen kan verspreiden, of dat het een kerncentrale kan platleggen. En wat als er AI komt waarover we geen controle hebben? Volgens Sam Altman van OpenAI en Stephe...

Tweeënhalf jaar is Soo-Ji No bij aankomst vanuit Zuid-Korea in Nederland. Op haar levensreis als Lavinia Meijer leert ze naast een nieuwe moedertaal de taal van de muziek. Het lied ‘Verdronken vlinder’ van Boudewijn de Groot en Lennaert Nijgh wordt haar draad van Ariadne: ‘Om te leven dacht ik je zou een vlinder moeten zijn. ’Als ze acht jaar is, ontmoet ze de liefde van haar leven: de harp. Lavinia’s missie, het instrument een prominentere rol geven in de (moderne) klassieke muzie...

Wie door het centrum van Amsterdam loopt, kan zich geen voorstelling maken van hoe de stad er een halve eeuw geleden bij lag. Verkrotte huizen, vaak in stutten, gaten in de gevelwand en panden waarvan alleen de onderste verdieping nog overeind stond bepaalden het beeld. Bijna niemand wilde nog in de binnenstad wonen. De gemeente maakte voor verschillende wijken grootschalige afbraakplannen en veel bewoners trokken weg naar de nieuwbouwwijken of randgemeenten buiten Amsterdam.

Amsterdam, bijna ...

De Surinaamse Sandra woont in een achterstandswijk. Ze gaat als enige uit haar wijk naar het zelfstandig gymnasium. Alles op 'het gym' is anders dan ze gewend is. Haar klasgenoten zitten op hockey, praten onverstaanbaar bekakt en hebben belachelijke namen als Jojanneke en Liselotte.

Hoe moet Sandra omgaan met de kakkers die ze nu vrienden noemt? En wat moet ze doen met die ene klasgenoot die vastberaden is haar het leven zuur te maken? Sandra vecht voor een plek in een wereld waarin oude rege...